DOĞUMUNUN 1000. YILINDA YUSUF HAS HÂCİB VE KUTADGU BİLİG KONULU PANEL DÜZENLENDİ

Hitit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü tarafından, doğumunun 1000. yıl dönümü dolayısıyla Yusuf Has Hâcib ve eseri Kutadgu Bilig konulu panel düzenlendi. Gazi Üniversitesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Leylâ Karahan, Prof. Dr. Naciye Yıldız ve Prof. Dr. Zühal Yüksel'in konuşmacı olarak yer aldığı panelin moderatörlüğünü ise Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanı Doç. Dr. Meral Demiryürek yaptı. 2016 yılının Yusuf Has Hâcib yılı olarak kutlandığını belirten Demiryürek, bu vesileyle, Kutadgu Bilig'in de yeniden ve farklı açılardan dikkatle incelenmesi için büyük bir fırsatın doğduğunu ifade ederek panelin açışını gerçekleştirdi.

Panelin ilk konuşmacısı Prof. Dr. Zühal Yüksel, Kutadgu Bilig'in 6645 beyitlik manzum bir eser olduğunu, yazımına Balasagun'da başlandığını ve bu sürecin Kaşgar'da tamamlandığını belirtti. Bunların yanı sıra, Yusuf Has Hâcib'in asil bir aileden geldiğine, Arapça ve Farsçayı edebiyatlarına hâkim olacak derecede iyi bildiğine, ulu has hâciblik, yani başmabeyincilik görevine getirildiğine de değindi. Kutadgu Bilig'in nüshalarından bahseden Yüksel, eserin günümüze ulaşan üç nüshasının bulunduğunu, bunlardan birinin Uygur, diğer ikisinin ise Arap harfli olduğunu ifade etti. Konuşmasını, Kutadgu Bilig üzerine yapılan araştırma ve inceleme çalışmalarının kısa tarihini aktararak tamamlayan Yüksel, eserle ilgili son çalışmalardan da söz etti.

İkinci konuşmacı Prof. Dr. Leylâ Karahan, "Kutadgu Bilig'in Önemi" başlıklı sunumunda, Yusuf Has Hâcib'in ne zaman doğduğunun aslında tam olarak bilinemediğini, 1016 yılının tahmini olduğunu, ancak böyle de olsa, bu vesileyle Türk kültürü, tarihi, dili ve edebiyatı açısından büyük öneme sahip böylesi bir eserin ve yazarının hatırlanması fırsatının ortaya çıktığını ifade etti. Karahan, Kutadgu Bilig'in Divânu Lugât'it-Türk ve Dede Korkut Kitabı gibi Türk dili ve edebiyatının şaheserlerinden biri olduğunu da vurguladı. Bunların yanı sıra, Kutadgu Bilig'in 10-12. yüzyıllar arasında konuşulmuş olan Karahanlı Türkçesi döneminde yazıldığını, üç yüzyıl süren böylesine uzun bir dönemden günümüze sadece dört-beş eserin kaldığını, bunun sebebinin savaşlar ve ilgili diğer hususlar olduğunu belirtti. Kutadgu Bilig'in Karahanlı Türkçesi ile yazılmış bilinen ilk eser olmasının da ayrı bir önemi olduğunu vurgulayan Karahan, konuşmasının devamında, Kutadgu Bilig'de insan ve toplum hayatı için bugün dahi uluslararası geçerliliği olan hususlara değinildiğini, böylece eserin çağlar ve milletler ötesine uzandığını söyledi. Ayrıca Karahan, Kutadgu Bilig'in insanlık için son derece önemli mesajlar verdiğini, bu yönüyle sadece zamanında veya günümüzde değil, gelecekte de bu eserden faydalanılabileceğini ifade etti. Bir devlet adamının hangi vasıflara sahip olması gerektiği başta olmak üzere devlet yönetimi, ahlâk, ideal insan ve ideal toplum gibi konular eserin temelini oluşturmaktadır. Karahan da bu hususlardan yola çıkarak, Kutadgu Bilig'in toplumun hafızasında yer ettiğini ve günümüzde sadece Türk lehçelerine değil İngilizce, Çince, Rusça gibi farklı dillere de çevrildiğini belirtti.

Son olarak Prof. Dr. Naciye Yıldız, "Kutadgu Bilig'in Kültürel Açıdan Önemi ve Değeri" başlıklı konuşmasında, Kutadgu Bilig'in geçmişten günümüze ışık tutan nadir eserlerden olduğunu belirtti ve eserin halk kültürü açısından da çok değerli unsurlar taşıdığını ifade etti. Yıldız, Kutadgu Bilig'de gelenek ve göreneklerle ilgili pek çok hususun yer aldığını; misafirperverlik, sofra adabı, ziyafet verme, geçiş dönemleriyle ilgili uygulamalar, halk hekimliği gibi konularda çok önemli bilgilerin verildiğini söyledi. Örneğin yemeği küçük lokmalarla yemek, ufak ufak çiğnemek, yemeğe büyüklerden önce başlamamak, sıcak yemeği üflememek gibi sofra ve yeme-içme adabı gibi hususlar, bugün için dahi geçerliliğini korumaktadır. Bunun yanı sıra yine günümüzde bazı bölgelerde ve ülkelerde uygulanmaya devam eden tuz-ekmek hakkı geleneği de Kutadgu Bilig'de yer almaktadır. Yıldız, bunlar gibi daha pek çok hususun Kutadgu Bilig'in temelini oluşturduğunu ve bu gibi yönleriyle detaylıca incelenmesi gerektiğini belirtti. Ayrıca ibadetin gizli yapılması, geçici servete ve dünya mülküne önem verilmemesi, alçak gönüllü ve vefalı olunması gerektiği gibi öğütlerin de eserde yer aldığını belirten Yıldız, devlet yöneticilerinin görev ve sorumluluklarıyla ilgili bilgilerin de eserin büyük genelinde bulunabileceğini aktararak sözlerini sonlandırdı.