Mokissos Antik Kenti; Aksaray’ın yaklaşık 27 km güneyinde, Helvadere beldesi sınırları içerisinde Hasan Dağı’nın kuzeybatı yamaçlarında yer almaktadır. Kent, Hasan Dağı’nın parazit (ikincil, yan) kraterlerinden birinin doğal erozyonla dolması sonucu oluşmuş yüksek vadinin içinde yer alır. Mokissos, 90’lı yılların ortalarında Albrecht Berger tarafından Kültür Bakanlığı izniyle yapılmış detaylı bir yüzey araştırmasının ve bunu izleyen bilimsel yayınların odağı olmuştur. Ancak bugüne kadar yanıtlanamamış birçok soruya cevap vermek, karanlıkta kalan noktaları açığa çıkartmak ve yerleşimi tüm yönleriyle tanıyabilmek için uzun soluklu bir arkeolojik kazı çalışmasının gerekliliğine inanan Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Tolga B. Uyar tarafından yeniden bilim dünyasının ilgisine sunulmuştur.
Kapadokya bölgesindeki en geniş ve en iyi korunmuş Doğu Roma şehri olan antik kentte, Aksaray Müzesi Başkanlığı’nca 2020 yılında gerçekleştirilen yüzey araştırmasının ardından kazının teknik alt yapısının oluşturulmasına yönelik haritalama ve mimari belgeleme çalışmaları tamamlanmış ve 2021 yılında T. B. Uyar başkanlığında kazı çalışmalarına başlanmıştır. Kazının ilk yılında, alanda özellikle dolgu seviyesinin tespitini yapmak ve kazı alanı hakkında bilimsel olarak daha iyi bir fikir sahibi olabilmek için sistemli yüzey araştırması yapılarak antik kent içerisinde 3 ayrı dolgu kontrol sondajı açılmıştır. Aynı yıl antik kentte gerçekleştirilen bir diğer çalışma ise arkeolojik kalıntıların ziyaretçilerle buluşturulmasına yöneliktir. Bu kapsamda ören yerinde 1500 metre uzunluğunda bir güzergâh oluşturularak yürüyüşe uygun hale getirilmiş ve üzerine sekiz ayrı noktaya Türkçe ve İngilizce bilgilendirme tabelaları ve kent haritaları yerleştirilmiştir.
Bir yıllık aranın ardından Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Doğal ve Kültürel Miras Turizmi Alanı İhtisaslaşma Projeleri kapsamında “Mokissos Heritage: Bir Geç Antik Çağ Kompleksini Yeniden İnşa Etmek” adlı proje ile Kazı Başkanı ve Proje Yürütücüsü Doç. Dr. Nilüfer Peker tarafından antik kentteki kazı çalışmaları sürdürülmeye devam etmiştir. Proje, Merkez Kilise ve Piskoposluk Sarayı çevresinin gün yüzüne çıkarılıp, sanal gerçeklik ile ayağa kaldırılmasını amaçlamaktadır. Kapadokya’nın kültür varlıkları için daha önce gerçekleştirilmemiş bir sanal gerçeklik projesi olması bakımından bir ilk, piskoposluk kompleksinin bölgede bilinen tek örnek olması bakımından da özgündür. Bu proje, Kapadokya kültürel miras turizminde yapının bulunduğu Mokissos’un bir gezi rotası olarak öne çıkarılmasını ve uzun vadede ise tanınırlık kazanan kentin bölgesel kalkınmaya da dolaylı olarak katkı sağlamasını planlamaktadır.
2021 yılından itibaren
ekip üyeliğine Kazı 2. Başkan Yardımcısı olarak devam eden Hitit Üniversitesi
Sanat Tarihi Bölümü Öğr. Gör. Dr. Tülay Yeşiltaş, Küçük Eser Buluntu Grubu
Belgeleme Sorumlusu olarak projeye dahil olup 2023 yılı kazı çalışmalarına
katkıda bulunmuştur.
