III. Uluslararası Türkistan’dan
Anadolu’ya İrfan Geleneği: Hüseyin Gazi Sempozyumu
Malazgirt Savaşı’nın ardından kalabalık kitleler halinde Anadolu’ya gelen Türkler burayı kendilerine yurt edinmişlerdir. Anadolu’ya gelen Türkler, bir müddet yarı göçebe yaşam tarzını sürdürdükten sonra tamamen yerleşik yaşama geçmişlerdir. Bu süreçte tarım, hayvancılık, zanaat ve ticaret gibi pek çok iş koluyla geçimlerini sağlayan Türkmenler aynı zamanda içlerinden çok sayıda âlim ve din adamı da çıkarmışlardır. Baba, dede, ata, şeyh ve derviş gibi adlarla anılan tasavvuf ehli kimseler Anadolu’da devlet ve toplum arasındaki ilişkilerin düzenlenmesinde önemli roller oynamışlardır. Özellikle 13. Yüzyıldan itibaren Anadolu’nun her yanında kurulan tekke ve zaviyelerle hem yaşadıkları yerleri tasavvufi açıdan âbâd etmişler hem de bu tekkeler çevresinde pek çok köy ve kasabanın kurulmasına veya mevcut yerleşimlerin daha da gelişmesine önemli katkı sağlamışlardır. Birer “Gazi Derviş” tipolojisini haiz olan bu zümreler, bir yandan Anadolu’nun fethine katkı sağlarken diğer yandan da kurdukları tekkelerin çevresini “şenlendirip” bölgenin iskânın ve güvenliğinin sağlanmasında etkin rol oynamışlardır. Kökleri Türkistan’a ve Horasan’a dayanan irfan geleneğimizi Anadolu’da tahkim eden ve daha sonra Balkanlara taşınmasına aracılık eden bu gruplar, 13. Yüzyıldan itibaren Anadolu’nun sosyal ve kültürel hayatını şekillendirmişlerdir.
Ortaçağlardan itibaren Anadolu’da yaşanan köklü sosyal dönüşümlerin anlaşılması ve Anadolu iskân tarihinin ortaya konulması için bilhassa Yesevi geleneğine bağlı sufîlerin bölgedeki faaliyetlerinin ve etkilerinin yakından incelenmesi gerekmektedir. Bu bağlamda Hüseyin Gazi öne çıkan en önemli simalardandır. Pek çok yazma esere ve menkıbeye konu olan Hüseyin Gazi’nin Anadolu’nun dört bir köşesinde türbeleri ve ziyaretgâhları bulunmaktadır. Günümüzde Çorum’un Alaca ilçesi yakınlarında bulunan ve 13. Yüzyılın başlarına tarihlenen Hüseyin Gazi Külliyesi bunların başlıcası konumundadır. Türbe, aşevi, misafirhane, çeşme ve havuzdan oluşan külliye, bölgedeki Türk-İslam eserleri bağlamında günümüze ulaşan en eski yapılardan biridir. Alaca’nın Osmanlı dönemindeki isminin Hüseyinâbâd adını taşıması, Hüseyin Gazi’nin şahsının ve külliyesinin bölgenin tarihi ve kültürel dokusuna yaptığı katkıyı tek başına gözler önüne sermektedir.
17-18 Nisan 2026 tarihinde Hitit Üniversitesi ev sahipliğinde düzenlenecek “III. Uluslararası Türkistan’dan Anadolu’ya İrfan Geleneği: Hüseyin Gazi Sempozyumu” kapsamında Hüseyin Gazi’nin tarihi ve efsanevi kişiliği başta olmak üzere, bölgenin iskânına yaptığı katkılar, Çorum ve çevresinin dini, sosyal ve kültürel tarihi başta olmak üzere Hüseyin Gazi Külliyesinin tarihi, mimarisi gibi konular kapsamlı bir şekilde ele alınacaktır. Yurtiçinden ve yurt dışından farklı disiplinlerden alanın uzmanları bir araya getirecek olan bu sempozyumda, Hüseyin Gazi Külliyesi bağlamında Çorum ve çevresinin dini, idari, sosyal, ekonomik, demografik, kültürel ve mimari açıdan kapsamlı ve çok yönlü bir biçimde incelenecektir.
Sempozyumda
tartışılacak temel konular aşağıda listelenmiştir.
A. Hüseyinabad, Alaca ve Çorum’un Tarihi
1. Alaca’nın Tarihi Serencamı
2. Osmanlı Döneminde Alaca’nın Sosyal ve
Demografik Yapısı
3. Çorum ve bölgenin dini, sosyal ve kültürel
tarihini içeren konular
4. Ticaret Yolu, Kervansaray, Zaviye, Hüseyinabad, Alaca ve Çorum’un Yeri ve Önemi
B. Hüseyin Gazi’nin Tarihi Kişiliği, Marifet, Zaviye, Tekke, Ardılları ve Etkileri
1. Halk İnançları Bağlamında Alaca Hüseyin Gazi Yerleşkesi
2. Hüseyin Gazi Etrafında Yerleşik Marifet Toplulukları ve Alevi Toplulukları Gözüyle Alaca Hüseyin Gazi Türbesi
3. Hüseyin Gazi Külliyesinin Sosyoekonomik Yapısı (Vakıfları)
4. Cumhuriyet Döneminde Külliyenin İçinden Geçtiği Tarihi Süreç
5. Hüseyin Gazi Külliyesi’nin Tarihi Serencamı
6. Hüseyin Gazi Külliyesinin Siyasi ve Sosyal Çevreyle olan Münasebetleri
7. Hüseyin Gazi ve Onun Anadolu’da Türk-Müslüman Toplum Üzerindeki Etkileri
8. Bölgede (Çorum ve Alaca) Hüseyin Gazi ve Battal Gazi’nin Etkileri
9. Hüseyin Gazi Külliyesi ile İlişkilendirilen Tarihi Şahsiyetler
10. Sanat Tarihi Bakımından Hüseyin Gazi Külliyesi
11. Sosyal Antropoloji Bakımından Hüseyin Gazi Külliyesi
12. Hüseyin Gazi Yerleşkesinin Mimari Dokusu
13. Hüseyin Gazi’nin Tarihi ve Efsanevi Kimliği
14. Battal Gazi’nin Tarihi ve Efsanevi Kimliği
15. Hüseyin Gazi ve Hüseyin Gaziler
16. Hüseyin Gazi’nin Soydan Nefesten Evlatları ve Etki Alanın Genişliği
